'De blik van een ander'
Beste Nepalvriend, U wilt ons helpen? 31-8-2004
Krishna Dixit
Neem bijvoorbeeld de toepassing van de neoliberale politiek, die het westen exporteert voor zijn eigen consumptie en die het z�lf zelden toepast, hoewel het deze hartstochtelijk predikt. Want het westen is rigoureus protectionistisch op economisch vlak, en de staat speelt daarbij een fundamentele rol in het hele economische, sociale en culturele leven. Nepal krijgt dit recept opgelegd en beschikt zelfs over enige vurige, zeer overtuigde advocaten die beweren dat dit het land zal redden. De consequenties zijn dat Nepal steeds goedkoper verkoopt en steeds duurder koopt; dat het in feite betaalt als het verkoopt; dat het meer schulden heeft naarmate het meer betaalt, omdat ze het land met de ene hand geld lenen en het met de andere beroven.
De oorlogen van vandaag, elektronische oorlogen, worden op het beeldscherm uitgevochten. De slachtoffers hoor je niet en zie je niet. De laboratorium-economie hoort en ziet de hongerigen en de verschroeide aarde ook niet. Wapens met afstandsbediening doden zonder wroeging. De internationale technocratie, die Nepal haar ontwikkelingsprogramma�s en bijstellingsplannen oplegt, moordt ook van buitenaf en van ver.
Nepal is al enkele decennia bezig de zwakke dijken die het tegen de overmacht van het geld heeft opgeworpen, te ontmantelen. De bankiers-schuldeisers hebben die verdedigingswerken met de trefzekere wapens van de afpersing gebombardeerd en de regerende Nepalese politici hebben geholpen die te slechten door ze van binnenuit op te blazen. Nepal geeft de sleutels en al het andere aan de internationale monopolisten, die nu prijsvormende factoren heten, en wordt een vrije markt. De internationale technocratie die haar leert injecties in houten benen te geven, zegt dat de vrije markt de talisman van de rijkdom is. Wat is dan de reden dat de rijke landen, die dit prediken, het niet in praktijk brengen? De vrije markt, het kruis van de zwakken, is het meest succesvolle exportproduct van de sterken. Het werd gemaakt voor gebruik in arme landen zoals Nepal. Geen enkel rijk land heeft het ooit zelf gebruikt. Talisman van de rijkdom, maar voor hoeveel mensen? De technocratie ziet cijfers en ziet geen mensen, maar zij ziet alleen cijfers die haar uitkomen.
De haan van de vrije markt kraait victorie. Maar dat gekakel klinkt verdacht. De armen in Nepal worden armer, de rijken worden rijker. De cijfers bekennen, maar hebben geen berouw.
Daar komen andere dingen van morele aard bij, die te maken hebben met onze cultuur. Het neoliberalisme stimuleert de speculatie en straft de productie, stimuleert de consumptie en straft de creativiteit. Dus ontwikkelt het de slechtste kanten van Nepal : de neiging tot imitatie, gemakzucht, indolentie, het idee dat de anderen het beter kunnen dan jij, dus wat zou je je uitsloven.
Begin 1990 konden de professionele ontwikkelingswerkers voor het eerst de armoede meten, in zulke exacte termen dat ze de loftrompet staken over hun eigen succes. Het leek mij fantastisch nieuws voor de armen: wat willen ze nog meer? De armen eisen het nu ook; ze roepen �Meet ons! Meet ons!� In de Human Poverty Index staat Nepal op de 5de plaats van onderen en is het het armste land in Zuid-Azi�. De inkomensverschillen zijn navenant: de armste 20% van de Nepalese bevolking verdient minder dan 8% van het Nationale Inkomen terwijl bijna 50% naar de rijkste 20% gaat. Maar Nepal is ook het enige land waar de levensverwachting van de vrouw lager is dan die van de man.
Het is interessant en onthullend dat hetzelfde systeem dat de armoede voortbrengt, in staat is deze te meten. Te meten om zich eraan te onttrekken. In een land als Nepal heerst een dictatuur van de economie en een dictatuur van de sociale onrechtvaardigheid. Welke volledige democratie zouden Nepalezen kunnen hebben, door de wetten van het systeem ertoe veroordeeld dat het grootste deel van de bevolking minder eet dan nodig is en geen toegang heeft tot de minimumrechten die verondersteld worden het democratisch leven te defini�ren?
De staat Nepal verdwijnt als subject van de economie en verandert in de rechter en gendarme van de armen, in de politieagent die elke rebellie van de kant van de armen, die talrijke uitgeslotenen van het feestbanket van weinigen, afstraft.
Ik geloof ook niet dat de veranderingen voor Nepal uit Europa zullen komen. Europa heeft een uitgeputte boodschap die niets nieuws genereert. Bovendien is het een wereld die de natuur verwoest en geweld en armoe genereert. Nepal is in grote mate de klos door zijn eigen apen- en papegaaiengedrag: alleen in staat te imiteren en niet te cre�ren. Het ziet de echo aan voor zijn eigen stem, en de stem van een ander voor zijn eigen stem, het lichaam van een ander voor zijn eigen. Ik geloof niet dat dat het lot van de Nepalezen is, maar ze zitten er wel mee opgezadeld. Zij zijn de klos omdat ze zich zo gedragen, maar ik weiger te geloven dat zij zo zijn. Het fundamentele probleem van Nepal is dat het vergif consumeert als ware het voedsel.
De menselijke waardigheid wordt tenslotte bepaald door de uitkomst van de berekening van kosten en baten en de opoffering van de armen in Nepal is niet meer dan de sociale kostenfactor van de vooruitgang.
Het tijdschrift Stern maakte een zorgvuldige schatting van de door ontwikkeling in het huidige Duitsland veroorzaakte schade. Het tijdschrift taxeerde de menselijke en materi�le schade die voortvloeit uit auto-ongelukken, verkeersopstoppingen, luchtvervuiling, vervuiling van water, levensmiddelen e.d.; de waarde van de schade was ten minste een vierde van het BNP. De vermenigvuldiging van de ellende kwam uiteraard niet op de lijst met schadeposten voor, want Europa voedt zijn rijkdom al heel wat eeuwen met de armoede van anderen. Het zou echter interessant zijn om te zien waarop een dergelijke schatting zou uitkomen als je die op de rampen van de modernisering in Nepal zou toepassen.
En dan moet ook nog in aanmerking worden genomen dat in Europa de staat de schadelijke gevolgen van het systeem voor mens en milieu tot op zekere hoogte controleert en beperkt. Hoe hoog zou de schatting van de schade zijn in landen als de onze, die het verhaal van de vrije markt hebben geloofd en toestaan dat het geld vrij rondloopt als een losgebroken tijger. Een schade die ons wordt toegebracht en ook in de toekomst zal worden toegebracht door een systeem, dat ons overdondert met kunstmatige behoeften zodat wij onze echte behoeften zullen vergeten. Tot waar kun je deze schade meten? De verveelvoudiging van het geweld, de verloedering van het dagelijkse leven?
Persoonlijk en professioneel gaat het mij zeer goed. Mijn instelling komt ook niet voort uit het feit dat het mij slecht zou gaan. Maar ik wil niet vervreemden door een soort �persoonlijk succes�. Ik walg echter van het marktsysteem, waarin het lot van de mens is te veranderen in koopwaar, in een ding dat je kunt verkopen of huren. Ik wil niet in handel veranderen.
Ik heb geen idee hoe je dit kunt veranderen. Ik probeer te doen wat ik kan, in alles wat ik schrijf en wat ik zeg en bepaalde dingen zeg ik omdat ik vind dat ze ertoe kunnen bijdragen de werkelijkheid te veranderen.
Ik mag dan misschien ijlen, maar ik ben niet gek. Ik kan de wereld waarin ik leef niet negeren. In dat geval zou ik een schepper van zinloze woorden zijn; als de woorden niet dienen om de werkelijkheid te veranderen zijn ze zinloos. Ik zou mijn zelfrespect verliezen, want ik zou mijn neiging tot dromen beginnen te zien als lafheid, wat voor mij een vorm van angst is.
Ik weiger niet de nachtmerrie te zien waarin we zitten, en een wereld geregeerd door het geld en waarin geld het enige alternatief is, is een nachtmerrie.
